پژوهش - مقالات

دکتر محمدعلی فقیه، نویسنده و مدرس دانشگاه: ترویج فرهنگ ایثار و فداکاری باعث تلطیف ارتباطات اجتماعی و تحمل یکدیگر و حتی فداکردن جان خود برای حفظ امنیت دیگران، فارغ از دین و مذهب و عقیده می شود، همان کاری که شهدا و ایثارگران برای حفظ کل مردم و کشور کردند و هنوز هم این رفتار متعالی جریان دارد.

مجموعه مقالات دفتر مطالعات وپژوهش‌های بنیاد شهید و امور ایثارگران/ «ویژه جنگ رمضان» / ۷: تحولات معاصر در حوزه حکمرانی فرهنگی ایثار نشان می‌دهد که مسئله اصلی، کمبود ظرفیت یا سیاست نیست، بلکه نوع اتصال و سازمان‌دهی این ظرفیت‌هاست. وقتی مدیریت گفتمان مقاومت در قالب منطق گزارش‌دهی تعریف شود، «انجام فعالیت» جایگزین «ایجاد تغییر» می‌شود. برای تبدیل گفتمان مقاومت از یک تجربه تاریخی به یک قدرت اجتماعی فراگیر، ضروری است از تمرکز صرف بر شاخص‌های کمی فاصله گرفته و بر بازتولید معنا و اتصال واقعی میان نهاد‌ها و جامعه تمرکز کرد.

برای نسل‌هایی که تجربه مستقیم از شکل‌گیری گفتمان مقاومت ندارند، کیفیت روایت‌ها تعیین‌کننده میزان نفوذ این گفتمان است. تحلیل‌های اخیر نشان می‌دهد که استانداردسازی روایت‌ها و فاصله گرفتن آنها از واقعیت‌های زیسته، موجب شده گفتمان مقاومت در سطح شناختی پذیرفته شود، اما در سطح رفتار اجتماعی عمق نیابد.

گفتمان مقاومت ریشه در کنش‌های واقعی و تجربه‌های زیسته دارد، نوعی تغییر تدریجی «بازنمایی» را جایگزین «کنش» در فرآیند تولید معنا کرده است. مفهوم ایثار به عنوان ماهیت معنا، استدلال بر این دارد که ماندگاری گفتمان در گروِ عبور از حافظه‌ی تاریخیِ ثابت و بازگشت به کنشگری پویای انسان‌هاست؛ رویکردی که می‌تواند فاصله میان روایت رسمی و زیست اجتماعی را کاهش داده و انعطاف‌پذیری گفتمان را در نسل جدید احیا کند.

«الگوی تضمین پیامد» با تلفیق نظریه‌های مدیریت ریسک، دیدگاه سیستمی و مفهوم عمیق «توکل» در اندیشه اسلامی، پاسخی نوین به پذیرش خطرات و آرامش در فرآیند تصمیم‌گیری را ارائه می‌کند؛ این الگو بر پایه ایمان، صداقت، شجاعت، مشورت، تلاش و توکل استوار است.

شهادت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، پایان یک دوران نبود؛ بلکه آغاز فصلی نوین در هندسه قدرت خاورمیانه بود. آنچه رژیم صهیونیستی و آمریکا با محاسبات غلط خود «نقطه پایان ایران» خواندند، در عمل «تولد دوباره و قدرتمندتر» محور مقاومت بود. رهبر شهید با تدبیری راهبردی، سیستمی را خلق کرد که حتی با حذف فیزیکی رهبر، نه‌تنها فرونپاشید، که به یک ساختار بازدارندگی نهادینه، جاودان و مبتنی بر مردم تبدیل شد.

در دنیایی که قدرت غالباً در توان نظامی و اقتصادی خلاصه می‌شود، تجربه ایران نشان می‌دهد که مقاومت، نه‌تنها راهی برای بقا، بلکه ابزاری مؤثر برای تولید قدرت و شکل‌دادن به افق‌های تمدنی است. منطق فعال و پویای ایران در سه سطح تولید، تداوم و افق تمدنی برای ساخت آینده‌ای مستقل است. فرهنگ ایثار و شهادت، نماد تاریخ‌ساز مقاومت است که در چالش‌های سخت، قدرتی بی‌نظیر و اثرگذار ساخته‌است.

قدرت ایران نه تنها از موشک‌ها، بلکه از ایمان و خودباوری علمی زاده شده است؛ الگویی که ذهن‌ها را به چالش کشیده و معادلات بازدارندگی منطقه را دگرگون کرده است. این قدرت از جنس الهام است که اندیشه خودباوری علمی و فرهنگ ایثار را به میراثی فرامرزی برای جهان اسلام تبدیل کرده است. شهیدان علم نماد پیوند «دانش و ایمان» هستند، جایی که «ایثار» به عنوان سوخت محرکه «نوآوری» عمل می‌کند و مسیری که از شهادت آغاز شده تا به خودکفایی و فناوری رسیده است.

نوید شاهد: در منظومه قدرت جهانی، قواعد بازی را کسانی می‌نویسند که زنجیره تأمین فناوری را در انحصار دارند. هنگامی که جمهوری اسلامی ایران در همان سال‌های نخست حیات خود با قطع کامل همکاری‌های دفاعی غرب مواجه شد و در میانه جنگی تحمیلی، حتی از خرید سیم خاردار و موشک ضدتانک محروم ماند، تحلیلگران نظامی آینده‌ای جز فروپاشی یا تسلیم برای این نظام نوپا متصور نبودند. اما آنچه در این چهار دهه رخ داد، نه یک معجزه صرف، که ثمره درهم‌تنیدگی دو عنصر راهبردی بود

در پی شهادت جانگداز رهبر معظم انقلاب، آیت‌الله خامنه‌ای، تحلیل‌ها بر عمق این ضایعه و ابعاد بی‌نظیر شخصیت ایشان متمرکز شده است. این حادثه که "فوز عظیم" برای رهبر و "سرّ خفیه" برای ملت ایران توصیف شده، نه تنها نقطه عطفی در تاریخ معاصر، بلکه آزمونی الهی برای همبستگی بیشتر مسلمانان و ملت ایران تلقی می‌گردد.